Θεσμική σοβαρότητα, διαφάνεια και ουσιαστική εφαρμογή των πολιτικών υγείας

Με αφορμή την πρώτη αποτίμηση του Οργανισμού Ασφάλισης Υγείας (ΟΑΥ) αναφορικά με την εφαρμογή των νέων διαδικασιών τεκμηρίωσης για τις καισαρικές τομές στο ΓεΣΥ, καθώς και τις πρόσφατες δημόσιες τοποθετήσεις εκ μέρους της ιατρικής κοινότητας, καθίσταται αναγκαία μια ψύχραιμη, θεσμική και τεκμηριωμένη τοποθέτηση.

Η εφαρμογή του νέου πλαισίου

Ως προς την πορεία εφαρμογής του νέου πλαισίου, χαιρετίζουμε ανεπιφύλακτα την εφαρμογή της κατευθυντήριας οδηγίας για την καισαρική τομή, η οποία αποτελεί θεμέλιο λίθο για την ορθολογική διαχείριση της υγείας μητέρας και παιδιού. Ωστόσο, υπενθυμίζουμε ότι η προσπάθεια αυτή παραμένει ημιτελής αν δεν συνοδευτεί από την άμεση προσαρμογή και εφαρμογή αντίστοιχης οδηγίας για τη φροντίδα κατά τον τοκετό (intrapartum care). Ένα σημαντικό ποσοστό των επείγουσων καισαρικών προκύπτουν εντός της διαδικασίας του φυσιολογικού τοκετού, ενώ είναι ερευνητικά τεκμηριωμένο ότι οι αυξημένες ιατρικές παρεμβάσεις αυξάνουν την πιθανότητα για καισαρική. Ως εκ τούτου επιβάλλεται να δοθεί έμφαση και στην αντιμετώπιση της αχρείαστης πρόκλησης τοκετού.

Οικονομικά κίνητρα και συμμετοχική διαδικασία

Αναφορικά με τη συζήτηση γύρω από τα οικονομικά κίνητρα και αντικίνητρα για τους γυναικολόγους, υπενθυμίζουμε ότι αυτά προβλέπονταν στο αρχικό κείμενο της Εθνικής Στρατηγικής και οφείλουν να εφαρμοστούν. Κάθε σύστημα υγείας είναι διαφορετικό και δεν μπορούμε να το συγκρίνουμε απλουστευτικά με άλλα. Αναμένουμε την υλοποίηση της στρατηγικής όπως αυτή συνδιαμορφώθηκε από όλους τους φορείς. Η όποια διαφοροποίηση της στρατηγικής πρέπει να ακολουθήσει την ίδια συμμετοχική και συμπεριληπτική διαδικασία με όλους τους φορείς – επαγγελματικούς, επιστημονικούς, ακαδημαϊκούς και κοινωνία των πολιτών – που τη συνδιαμόρφωσαν και αναμένουν την υλοποίηση με διαφάνεια και λογοδοσία.

Η «επιλογή της μητέρας»

Σημαντική παράμετρος παραμένει και η λεγόμενη «επιλογή της μητέρας». Η δυνατότητα μιας γυναίκας να λάβει μια πραγματικά αυτόνομη και ενημερωμένη απόφαση προϋποθέτει ότι έχει πρόσβαση σε ισορροπημένη, τεκμηριωμένη και εξατομικευμένη πληροφόρηση, καθώς και τον χρόνο και την υποστήριξη που χρειάζεται για να σταθμίσει τις διαθέσιμες επιλογές. Στην πράξη, οι γυναίκες μπορεί να εκτίθενται σε μηνύματα που ενδέχεται να ενισχύουν τον φόβο ή την αβεβαιότητα – για παράδειγμα, ότι το μωρό είναι μεγάλο, η λεκάνη μικρή, δεν μπορεί να γεννήσει φυσιολογικά λόγω ηλικίας, ότι πρόκειται για «πολύτιμη κύηση» λόγω IVF κ.α. Χωρίς ολοκληρωμένη και ισορροπημένη ενημέρωση, ενδυνάμωση και υποστήριξη, κάποιες γυναίκες «επιλέγουν» την καισαρική, χωρίς να έχουν ουσιαστικά τη δυνατότητα μιας ελεύθερης, τεκμηριωμένης και ενημερωμένης απόφασης.

Διαφάνεια και δημοσιοποίηση στοιχείων

Επιπλέον, τίθεται με επιτακτικότητα το ζήτημα της διαφάνειας. Απαιτείται η δημοσιοποίηση των ποσοστών ανά μαιευτική κλινική. Κατά τη συζήτηση της πρότασης εκφράστηκαν επιφυλάξεις με επίκληση της προστασίας προσωπικών δεδομένων. Ωστόσο, τα συγκεντρωτικά στοιχεία σε επίπεδο κλινικής δεν αποτελούν προσωπικά δεδομένα. Αποτελούν δείκτες ποιότητας της παρεχόμενης φροντίδας και, όπως συμβαίνει και με άλλους δείκτες ποιότητας στο σύστημα υγείας, η δημοσιοποίησή τους ενισχύει τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την τεκμηριωμένη επιλογή από τις ίδιες τις γυναίκες.

Πολυπαραγοντικό πρόβλημα, συλλογική ευθύνη

Τέλος, δεν μπορούμε να αφήσουμε ασχολίαστη τη θέση της γυναικολογικής εταιρείας ότι η αύξηση των καισαρικών τομών στη χώρα μας είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο για το οποίο δεν φέρουν την ευθύνη οι μαιευτήρες. η υψηλή συχνότητα καισαρικών στη χωρα μας, και σε όποια χώρα έχει παρομοίους δείκτες με τους δικούς μας, είναι πράγματι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο, και διαμορφώνεται από παράγοντες που δρουν και αλληλοεπιδρούν σε πολλά επίπεδα: από το νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο, τα οικονομικά και οργανωτικά κίνητρα του συστήματος υγείας και την οργάνωση των υπηρεσιών φροντίδας της μητρότητας, μέχρι τις κοινωνικές αντιλήψεις, τον φόβο γύρω από τον τοκετό, την ελλιπή ενημέρωση των γυναικών, αλλά και την επικοινωνία και τη λήψη αποφάσεων στην καθημερινή κλινική πράξη.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι μαιευτήρες δεν έχουν ευθύνη ή, κυρίως, καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Αντίθετα, αποτελούν έναν από τους βασικότερους παράγοντες του συστήματος – αν όχι τον βασικότερο- με τις καθημερινές κλινικές αποφάσεις τους, τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν με τις γυναίκες, τις πρακτικές που υιοθετούν και τη συμμετοχή τους στη διαμόρφωση της κουλτούρας, της ενεργού συμμετοχής των γυναικών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και της οργάνωσης της μαιευτικής φροντίδας. Δεν λειτουργούν απλώς μέσα στο σύστημα – το διαμορφώνουν και είτε συμβάλλουν στη διαιώνιση των προβλημάτων του είτε προβαίνουν σε ενέργειες με σκοπό να το αλλάξουν.

Το ίδιο ισχύει, βεβαίως, και για τους άλλους εμπλεκόμενους: τις μαίες, τα νοσηλευτήρια, τον ΟΑΥ, το Υπουργείο Υγείας, τις επαγγελματικές εταιρείες, τα ακαδημαϊκά ιδρύματα, αλλά και την ίδια την κοινωνία. Η αναγνώριση ότι το πρόβλημα είναι πολυπαραγοντικό δεν μπορεί να οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κανείς δεν φέρει ευθύνη ή ότι κανένας επιμέρους παράγοντας δεν έχει τη δυνατότητα να συμβάλει στην αντιμετώπισή του.